ايزوپ

سنگينی تمام قصه‌های گفته و نگفته روی دوش ماست

آیکون زن مسلمان

with 3 comments

من نمی‌دانم این دختر کیست؛ و کجا و به چه قصدی این عکس گرفته شده. اصلا بعید نیست که این فقط یک عکس از آلبوم شخصی یک نفر باشد که در موقعیتی معمولی گرفته شده است. یا شاید هم بخشی کراپ شده از یک عکس بزرگ‌تر باشد. شاید بسیاری از کسانی که این عکس را جاهای مختلف استفاده می‌کنند هم چیزی از این دختر و وضعیت‌اش ندانند. دلیلی هم ندارد که بدانند، یا اصلا دنبال دانستن‌اش باشند.


این عکس الآن از مختصات زمانی و مکانی منحصر به فردش خارج شده و تبدیل به یک آیکون (Icon) شده است. این عکس الآن یک دال است، درست مثل یک تابلوی راهنما با یک کارد و چنگال، یا یک ستاره پنج‌پر، یا یک سیب سفید گاز زده، که بر چیز دیگری دلالت می‌کنند: بر وجود یک رستوران، بر شیطان‌پرستان، و بر شرکت اپل. دلالت این عکس اما چیز «مقدس‌تری» است: زن مسلمان. مروری بر موارد استفاده‌ی این عکس در نشریات و سایت‌ها، و یا یک سرچ تصویری ساده در گوگل می‌تواند این را تایید کند.


همانطور که می‌بینید، اگر این عکس را به درون جستجوی تصویری گوگل درگ کنید، بهترین نتیجه‌ای که گوگل به شما ارائه خواهد کرد این است: زنان مسلمان (Muslim Women). اولین سایتی هم که پیشنهاد می‌شود، «زنان در اسلام» از ویکیپدیاست.

اما این بحث من نیست.

بحث من سر این است که این تصویر چه داشته که تبدیل به آیکون زن مسلمان شود؟ و بعد هم این که چه گروهی در تبدیل شدن آن به آیکون پیش‌قدم و موثر بوده‌اند. این احتمال هست که سایت گوگل، یا دیگر رسانه‌های غیرمسلمان، مسئول این کار باشند. ولی من این احتمال را هم نمی‌توانم رد کنم که شاید خود مسلمان‌ها این نقش را به این عکس داده باشند. چرا؟

چیزی که در نگاه اول به این عکس به چشم می‌آید، نجابت دختری محجبه و زیباست که حتی از نگاه کردن به دوربین هم می‌گریزد. البته آراستگی و آرایشی را که دختر دارد هم نمی‌شود نادیده گرفت. این همان چیزی است که احتمالا خود مسلمانان سعی در عمومی کردن‌اش داشته‌اند: حجاب منافاتی با آراستگی ندارد و حتی مانع دیدن زیبایی هم نمی‌شود. تا اینجای کار قضیه خیلی عفیف و موجه است.

ولی چیزی که در نگاه بعدی به دست می‌آید، حالتی از معصومیت همراه با ضربه‌پذیری شدید (vulnerability) است که باعث نگاه خیره‌ی (Gaze) مردها به این دختر می‌شود. تمام این صفت‌های نجابت، زیبایی، آراستگی، آرایش، معصومیت و ضربه‌پذیری که در این عکس جمع شده‌اند، به دختر یک «جاذبه‌ی جنسی» (Sex Appeal) می‌دهند که آن نگاه خیره را جذب می‌کند. به عبارتی دیگر، همین معصومیت و بی‌دفاعی است که دختر را مورد مناسبی برای شکار می‌کند. اگر همین عبارت Sex Appeal را در ویکیپدیا جستجو کنید، این نقاشی از یوجین دو بلاس به نام «لاس زدن» را هم در صفحه می‌بینید.
(این را هم در همین پرانتز بگویم که استفاده من از گوگل و ویکیپدیا به عنوان منبع (source) نیست، بلکه به عنوان شاهد (evidence) از دو تا از عمومی‌ترین رسانه‌های کنونی است.)


ببینید چهره و حالت دختری که در وسط نشسته است چه شباهت غریبی با عکس مورد بحث من دارد. به حالت بدن و اشتیاق مرد که بر او مسلط است هم دقت کنید.

در واقع چیزی از جنس همین نگاه مردانه است که آن نقش آیکونیک را به عکس مورد بحث بخشیده است. نقشی که با نقش بیرونی زن به عنوان یک موضوع (object) خواستنی و دور از دست‌رس، حفاظت‌شده و قابل حمله، مطابقت می‌کند.

با این اوصاف، اگر می‌شد تصور کرد که غیرمسلمانان این عکس را با این نشانگان برگزیده‌اند، قضیه ساده‌تر بود: آنها همان سطح اول عکس را درک می‌کنند، یعنی همان چیزی که سعی شده است برایشان بازنمایی (represent) شود. ولی فکر می‌کنم بحث اصلی من آنجاست که احتمال این که خود مسلمانان از این عکس استفاده‌ای سنتی و ابزاری کرده باشند بیشتر است: آنها عکسی را برگزیده‌اند که دقیقا با امیال‌شان مطابقت دارد: زن مسلمان باید اینگونه باشد؛ یعنی هر دو سطح این عکس را با هم داشته باشد.

Written by مسعود غفوری

اوت 28, 2011 در 1:15 ق.ظ.

3 پاسخ

Subscribe to comments with RSS.

  1. تحلیل‌تان از تابلوی نقاشی بیشتر به دل نشست.
    حرف نداشت!

    Raheleh Bahador

    اوت 28, 2011 at 10:11 ب.ظ.

  2. از نوشته تان استفاده کردم. آفرین.
    در ضمن ببخشید منو که نمی فهمم شما نوشته اید متولد گراش. گراش کجاست؟ یا چیه؟

    فرح

    سپتامبر 6, 2011 at 8:15 ق.ظ.

  3. سلام دوست عزیز
    با شعری تقدیم به دکتر اختصاری به روزم
    منتظر حضور سبزتان هستم

    جواد راهپیما

    نوامبر 21, 2011 at 11:39 ق.ظ.


پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: