ايزوپ

سنگينی تمام قصه‌های گفته و نگفته روی دوش ماست

فلش‌های پراکنده: درباره‌ی نمایش «کابوس سرخ» علی فخری

with 5 comments

1. اسکوپ یا بزرگی و چشم‌گیری اثر باید متناسب موضوع آن باشد. علی فخری سعی کرده است بهترین بازیگرانی که در دسترس بوده را جمع آورد؛ حواس‌اش به وسایل صحنه و دکور و گریم و لباس بوده؛ اهمیت شیوه بیان را خوب درک کرده؛ و حتی دل‌نگران راحتی تماشاگران‌اش هم بوده است. او برای اجرای نمایشی که شأن عاشورا را حفظ کند، کم‌کاری نکرده است. این بزرگ‌ترین نکته قوت «کابوس سرخ» است که تا چند شب دیگر در سینما شهر قصه گراش به روی صحنه است.

2. اشکالی ندارد که بعضی عناصر و موتیف‌های یک ژانر یا نوع بخصوص هنری تکرار شوند؛ ولی احتمالا حذف آنها هم اشکالی ندارد. قهقهه‌های شیطانی، شراب خوردن آدم‌بدها، نورانی بودن گوشه‌ای از صحنه که جسم مبارکی آنجا گذاشته شده؛ اینها موتیف‌های یک نمایش از نوع عاشورایی‌اند که در این نمایش هم تکرار می‌شوند. از سوی دیگر، افزوده شدن سه شخصیت انتزاعی به نمایش و همچنین فضای نزدیک به سوررئالی که با ورود ابن زیاد به وجود می‌آید، نوآوری‌هایی‌اند که جان‌مایه‌ی نمایش هستند. فخری فهمیده بود که بدون آنها، نمایش وا می‌رود. معلوم بود که سعی کرده آنها را خوب در بیاورد.

3. درک تئاتری در گراش به دلیل ندیدن تئاتر خوب پایین است، و کسانی که حرفه‌ای‌تر کار می‌کنند همیشه نگران این هستند که آیا تماشاگر «می‌گیرد» یا نه. مثالی می‌زنم. در نقطه‌ی اوج داستان، زن دوم خولی قضیه را می‌فهمد و زن اول‌اش او را نفرین می‌کند و بیرون می‌رود و خولی، تنها، خودش را روی تخت جمع می‌کند و شروع به زنجموره می‌کند. اینجا فلش‌فورواردی اتفاق می‌افتد و صحنه‌ی بعدی، چند سال بعد را نشان می‌دهد که سربازان مختار به جستجوی او آمده‌اند. در نمایشنامه این تغییر زمانی خیلی ساده رخ می‌دهد، ولی علی فخری نگران این بود که مخاطب‌اش آن را نگیرد. پیشنهاداتی دادیم، و سرآخر تصمیم گرفت که طی آن بیست ثانیه: نور صحنه خاموش شود؛ صدای وزیدن باد، سمبل تغییر و تحول، پخش شود؛ گریم و لباس ساحره عوض شود؛ و دیالوگ‌ها هم بر این پیش‌روی زمانی تاکید کنند. هنوز هم البته نگرانی‌اش برطرف نشده بود.

4. طبق شنیده‌ها، نویسنده نمایش‌نامه گوشه‌چشمی به نمایش‌نامه‌ی معروف مکبث اثر ویلیام شکسپیر داشته است. درک این که نویسنده خولی را به جای مکبث، ساحره را به جای لیدی مکبث، سه شخصیت انتزاعی را به جای سه جادوگر، و ابن زیاد را به جای دانکن تصور کرده است چندان سخت نیست، ولی تفاوت‌های این دو نمایشنامه از این شباهت‌های اتفاقی بیشتر و مهم‌ترند. مکبث یک تراژدی است با قهرمانی تراژیک. کابوس سرخ (به تعریف ادبی‌اش) یک تراژی-کمدی است با قهرمانی کمیک. تکه‌پرانی‌های خنده‌دار خولی فقط نشانه‌ی ضعف او نیست. خوش‌مزگی عادت چنین شخصیت‌هایی است.

5. ساندرا گیلبرت و سوزان گوبار در کتاب زن دیوانه در اتاق زیرشیروانی: زنان نویسنده و تخیل ادبی قرن نوزدهم این بحث را پیش می‌کشند که زنان در انگلستان دوره ویکتوریا عمدتاً به دو شکل تصویر می‌شدند: یا به شکل یک فرشته در خانه، و یا به شکل یک دیوانه در اتاق زیرشیروانی. فکر می‌کنم صورت‌بندی این تفکر در دوران مذهبی ما این باشد: زن متدین و قانع و البته باحجاب، و در مقابل، زن بی‌ایمان و طماع و البته خودآرا. این که کدام یک از این دو را جامعه ارجح بداند، به خصوصیات دوران و طبقه‌ی اجتماعی و نوع شهری/روستایی جامعه بستگی دارد. شاید زمان خولی، ساحره، زن دوم‌اش بر زن اول ارجحیت داشته است، ولی بخش قابل توجهی از مردم دوران ما زن اول را ارجح می‌دانند.

5 پاسخ

Subscribe to comments with RSS.

  1. تئاتر را دوست دارم.
    از کلاس پنجم دبستان که در نقش یک بچه پرستو بازی کردم که کوچ نمی کند.
    الان می فهمم که نمایش معناگرا بود و توش خولی و یزید و حسین هم نداشت.

    Raheleh Bahador

    ژانویه 3, 2011 at 9:05 ب.ظ.

  2. اجراش چطور بود؟ (این رو بعد از اجرا جواب بدین). من یه بدبینی همیشگی به این نمایش های مذهبی دارم… همیشه کلیشه ای از آب در میان… حداقل تو ایران!

    مونا ه.

    ژانویه 6, 2011 at 12:12 ب.ظ.

    • شرایط ما رو درک کنین دیگه! سالی دو تا نمایش اینطرفا اجرا میشه و اونوقت …
      پوسترش رو یه بار دیگه نگاه کنین. یاد نمایشنامه های بن جانسون نمی افتین؟

      مسعود غفوری

      ژانویه 8, 2011 at 1:28 ب.ظ.

  3. شب آخر نمایش رو دیدم.
    دیالوگ ها و طراحی صحنه خیلی خوب بود.
    موسیقی پایانی مناسب نبود( نوع ساز)

    Raheleh Bahador

    ژانویه 8, 2011 at 1:42 ب.ظ.

  4. نقد‌تان بر این تئاتر روشن و جذاب بود.
    بهره مند شدیم.
    موفق باشید
    یاحق

    حامد

    ژانویه 10, 2011 at 3:01 ب.ظ.


پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: